Bipolar disorder (bipolarismo): mga sintomas, sanhi at lunas

Ang bipolar disorder, na tinatawag ding bipolarismo, ay isang sakit ng mood kung saan nagsasalitan ang mga panahon ng depression at mga panahon ng labis na sigla at sobrang lakas. Hindi ito simpleng «pabagu-bagong ugali»: isa itong chronic na kondisyon, na kadalasang nagsisimula sa murang edad at na, sa tamang gamutan, ay maaaring makontrol sa loob ng maraming taon.

Ano ang bipolar disorder

Sa bipolar disorder, nagsasalitan ang mga episode ng napakababang mood, na kahawig ng depression, at mga episode ng mataas o iritableng mood, na may sobrang lakas at kaunting pangangailangan sa tulog. Sa pagitan ng mga episode, maraming tao ang maayos ang pakiramdam sa mahahabang panahon.

May tatlong pangunahing anyo:

• bipolar I disorder: hindi bababa sa isang manic episode, ibig sabihin ay isang yugto ng matinding euphoria o pagkairita na tumatagal nang ilang araw, nakasisira sa pang-araw-araw na buhay at kung minsan ay nangangailangan ng pagpapa-ospital;
• bipolar II disorder: mga depressive episode na nagsasalitan sa mga hypomanic episode, na mas magaan at mas maikli kaysa sa mania;
• cyclothymia: mga pagbabago ng mood na mas magaan pero tuloy-tuloy, nang hindi bababa sa dalawang taon.

Gaano ito kadalas

Ayon sa World Health Organization, noong 2023 ay humigit-kumulang 36 milyong tao ang may bipolar disorder, 0.4% ng populasyon ng mundo. Ang mga pag-aaral na isinasama rin ang mga hindi gaanong malubhang anyo at ang buong haba ng buhay ay umaabot sa mas matataas na tantiya, higit sa 1% ng populasyon. Ang sakit ay isa sa mga pangunahing sanhi ng kapansanan sa mga kabataan.

Ang mga sanhi

Ang bipolar disorder ay nagmumula sa pagsasama ng isang biyolohikal na predisposisyon at mga salik sa kapaligiran. Ang pagkakaroon nito sa pamilya ang pinakamahalagang salik: ang pagkakaroon ng magulang o kapatid na may ganitong disorder ay nagpapataas ng panganib. Kabilang sa mga salik na maaaring magpasimula ng isang episode ang stress, kakulangan sa tulog, pagkagulo ng pang-araw-araw na ritmo at paggamit ng alak at droga.

Ang mga sintomas

Ang depressive phase

Sa depressive phase lumilitaw ang lungkot, pagkawala ng interes, pagod, problema sa pagtulog, hirap sa pag-concentrate, pakiramdam ng pagkakasala at, kung minsan, pag-iisip tungkol sa kamatayan. Ito kadalasan ang pinakamahabang yugto at ang pinakamabigat sa buhay ng tao.

Ang manic at hypomanic phase

Sa mania, pakiramdam ng tao ay punong-puno siya ng lakas, natutulog nang kakaunting oras nang hindi napapagod, maraming nagsasalita at mabilis, palipat-lipat ng ideya, may labis na pagtingin sa sarili at maaaring gumawa ng mapanganib na desisyon, halimbawa ay padalus-dalos na paggastos. Sa malulubhang anyo, maaaring lumitaw ang mga psychotic na sintomas. Ang hypomania ay may parehong mga sintomas sa mas magaang anyo, at kadalasan ay hindi ito kinikilalang problema ng taong nakararanas nito.

Ang mga mixed episode

Sa mga mixed episode, sabay na naroroon ang mga sintomas ng depression at ng mania: halimbawa, napakababang mood na may agitation at insomnia. Partikular na delikado ang mga yugtong ito dahil sa panganib ng pananakit sa sarili.

Ang panganib ng suicide

Ang bipolar disorder ay isa sa mga sakit na may pinakamataas na panganib ng suicide. Isang systematic review ng 61 pag-aaral ang tumantiya na ang panganib ng pagkamatay sa suicide ay humigit-kumulang 20-30 beses na mas mataas kaysa sa pangkalahatang populasyon. Ang mga salik na nagpapataas nito ay ang maagang pagsisimula ng sakit, mga naunang pagtatangka, mga kaso ng suicide sa pamilya at ang iba pang kasabay na sakit. Ang lithium ang gamot na pinakamalinaw na nagpakita ng proteksiyong epekto: sa isang meta-analysis ng 48 randomized study, binawasan nito ang bilang ng suicide kumpara sa placebo.

Paano ginagawa ang diagnosis

Ang diagnosis ay clinical at nakabatay sa kasaysayan ng tao, na tinitipon ng psychiatrist sa tulong din ng pamilya, na kadalasang mas nakaaalala sa mga yugto ng euphoria. Mahirap ito dahil ang sakit ay karaniwang nagsisimula sa isang depressive episode, na maaaring magmukhang ordinaryong depression: kaya kapag may depression, laging hinahanap ng doktor ang mga palatandaan ng mga nakaraang hypomanic episode. Walang blood test o iba pang pagsusuri na makapagkukumpirma ng diagnosis; ginagamit naman ang mga ito para alisin ang posibilidad ng ibang sanhi, gaya ng mga sakit sa thyroid o paggamit ng droga.

Ang mga lunas

Ang mga gamot

Ang gamutan gamit ang gamot ang pundasyon ng paggamot at, sa karamihan ng kaso, tumatagal ito nang matagal kahit maayos na ang pakiramdam ng tao, para maiwasan ang pagbabalik. Ang mga pinakaginagamit na international guideline, ang sa Canada at ng International Society for Bipolar Disorders, ay nagrerekomenda bilang unang pagpipilian, depende sa yugto:

• mood stabilizer: ang lithium, ang pangunahing gamot lalo na sa pag-iwas sa pagbabalik; ang valproate, ginagamit sa mania at sa maintenance; ang lamotrigine, inirerekomenda lalo na sa depressive phase at sa maintenance;
• second-generation antipsychotic: ang quetiapine, kapaki-pakinabang kapwa sa mania at sa bipolar depression; ang lurasidone para sa depressive phase; ang aripiprazole, risperidone, asenapine at cariprazine para sa mania.

Ang lithium ay nangangailangan ng regular na blood test para bantayan ang konsentrasyon nito at ang paggana ng kidney at ng thyroid. Ang mga antidepressant ay ginagamit nang may pag-iingat at, ayon sa mga guideline, hindi nang mag-isa, dahil maaari nitong itulak ang paglipat sa manic phase; sa pangkalahatan, hindi ito inirerekomenda ng mga guideline sa maintenance therapy. Ang ibang anticonvulsant, gaya ng carbamazepine, ay ginagamit sa piling mga kaso.

Ang babala tungkol sa valproate

Ang valproate ay maaaring magdulot ng malubhang pinsala sa sanggol kung iniinom habang nagbubuntis. Ayon sa package insert ng valproic acid (Depakene) na aprubado ng FDA Philippines at naka-link sa FDA Verification Portal (kinonsulta noong 21 Oktubre 2026), hanggang 30-40% ng mga batang na-expose sa valproate sa sinapupunan ang nagkakaroon ng pagkaantala sa maagang development, gaya ng mas huling pagsasalita at paglalakad, at mga 11% ng mga anak ng mga babaeng may epilepsy na uminom lamang ng valproate habang buntis ang nagkaroon ng major congenital malformations. Kaya, sa paggamot ng mania, ito ay contraindicated sa pagbubuntis, at sa mga babaeng maaaring mabuntis ay magagamit lamang kung natutugunan ang mga hakbang para maiwasan ang pagbubuntis, kasama ang epektibong contraception. Ayon din sa parehong package insert, may isang retrospective observational study na nagpapahiwatig ng mas mataas na panganib ng neurodevelopmental disorders sa mga anak ng mga lalaking umiinom ng valproate noong panahon ng conception: bilang pag-iingat, dapat itong ipaalam ng doktor sa mga lalaking pasyente, pag-isipan kasama nila ang ibang gamot at pag-usapan ang epektibong contraception kahit isang beses kada taon. Ang umiinom ng valproate ay hindi kailanman dapat tumigil nang kusa: kinakausap muna niya ang doktor bago magplanong magbuntis.

Psychotherapy

Ang psychotherapy ay idinadagdag sa mga gamot, hindi pumapalit sa mga ito. Isang meta-analysis ng 39 randomized study ang nagpakita na ang structured psychotherapy, kasabay ng mga gamot, ay nagpapababa ng pagbabalik ng sakit. Ang pinakaepektibo ay ang psychoeducation nang grupo o kasama ang pamilya, na nagtuturo kung paano makilala ang mga unang palatandaan ng bagong yugto at kung paano pamahalaan ang sakit, ang cognitive behavioral therapy at ang family therapy. Ang regular na pagtulog at pang-araw-araw na ritmo ay kabilang sa mga pinakakapaki-pakinabang na kasangkapan.

Ang iba pang lunas

Sa malulubhang yugto o sa mga hindi tumutugon sa mga gamot, maaaring gamitin ang electroconvulsive therapy, na ginagawa sa ilalim ng general anesthesia. Pinag-aralan din ang paggamit ng mga antidepressant sa maintenance therapy, na may mga resultang naglilimita sa paggamit nito (tinalakay namin ito sa isang artikulo sa Italian edition ng site). Tungkol sa transcranial direct current stimulation, na pinag-aralan lalo na sa depression, tingnan ang aming nakalaang artikulo tungkol sa transcranial stimulation na may video game.

Ano ang ibig sabihin nito para sa pasyente

Sa mga pasyente at pamilya, ipinapaliwanag ko na ang bipolar disorder ay ginagamot na parang isang chronic na sakit, katulad ng diabetes: sa tuloy-tuloy na gamutan, regular na check-up at kakayahang makilala nang maaga ang mga palatandaan ng bagong yugto. Ilang praktikal na punto:

• huwag ihinto ang mga gamot kapag maayos na ang pakiramdam: ito ang pinakamadalas na sanhi ng pagbabalik;
• protektahan ang tulog: ang mga gabing walang tulog ay maaaring magpasimula ng manic phase;
• iwasan ang alak at droga, na nagpapalala sa takbo ng sakit;
• isama ang pamilya, na kadalasang unang nakapapansin ng mga pagbabago;
• humingi agad ng tulong kapag may pag-iisip tungkol sa kamatayan.

Bibliograpiya

1. World Health Organization. Bipolar disorder. Fact sheet, 11 Setyembre 2026. Na-access noong 21 Oktubre 2026. who.int
2. Grande I, Berk M, Birmaher B, Vieta E. Bipolar disorder. The Lancet. 2016;387(10027):1561-1572. doi:10.1016/S0140-6736(15)00241-X. PubMed
3. Yatham LN, Kennedy SH, Parikh SV, Schaffer A, Bond DJ, Frey BN, Sharma V, et al. Canadian Network for Mood and Anxiety Treatments (CANMAT) and International Society for Bipolar Disorders (ISBD) 2018 guidelines for the management of patients with bipolar disorder. Bipolar Disorders. 2018;20(2):97-170. doi:10.1111/bdi.12609. PubMed
4. Keramatian K, Chithra NK, Yatham LN. The CANMAT and ISBD Guidelines for the Treatment of Bipolar Disorder: Summary and a 2023 Update of Evidence. Focus. 2023;21(4):344-353. doi:10.1176/appi.focus.20230009. PubMed
5. Plans L, Barrot C, Nieto E, Rios J, Schulze TG, Papiol S, Mitjans M, et al. Association between completed suicide and bipolar disorder: A systematic review of the literature. Journal of Affective Disorders. 2019;242:111-122. doi:10.1016/j.jad.2018.08.054. PubMed
6. Cipriani A, Hawton K, Stockton S, Geddes JR. Lithium in the prevention of suicide in mood disorders: updated systematic review and meta-analysis. BMJ. 2013;346:f3646. doi:10.1136/bmj.f3646. PubMed
7. Miklowitz DJ, Efthimiou O, Furukawa TA, Scott J, McLaren R, Geddes JR, Cipriani A. Adjunctive Psychotherapy for Bipolar Disorder: A Systematic Review and Component Network Meta-analysis. JAMA Psychiatry. 2021;78(2):141-150. doi:10.1001/jamapsychiatry.2020.2993. PubMed
8. Food and Drug Administration Philippines. Depakene (valproic acid) 250 mg/5 mL syrup, Reg. No. DR-XY34422: approved package insert (PI_02; nakasaad na petsa ng rebisyon: 10 Enero 2023), mga seksiyon na Contraindications, Special Warnings and Precautions for Use, at Fertility, Pregnancy and Lactation, naka-link sa FDA Verification Portal. Na-access noong 21 Oktubre 2026. FDA Philippines
9. Department of the Interior and Local Government (DILG) Region IV-A. One Number for All Emergencies: Unified 911 to Launch Nationwide, 5 Setyembre 2025. Na-access noong 21 Oktubre 2026. dilg.gov.ph
10. Department of Health. National Mental Health Crisis Hotline (NCMH Crisis Hotline). Opisyal na pahina na doh.gov.ph/NCMH-Crisis-Hotline, binasa sa naka-archive na kopya noong 5 Nobyembre 2023 dahil hindi ito mabuksan nang live. Na-access noong 21 Oktubre 2026. doh.gov.ph (archive)